Það skiptir máli hverjir stjórna

Í síðustu viku samþykkti Alþingi frumvarp Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra um jarðakaup. Þessi lög eru eitt af því sem marka pólitíska sýn okkar Vinstri grænna að blómlegur búskapur felist m.a. í dreifðu eignarhaldi. Líkt og þeir fjölmörgu bændur sem ég hef rætt við þá viljum við ekki að hér verði til stétt leiguliða líkt og tíðkaðist fyrr á öldum. Tilað sporna við því voru með lögunum settar ákveðnar hömlur á markaðinn. Ef aðilar sem eiga mjög mikið jarðnæði nú þegar ætla að eignast meira verða þeir að sækja um undanþágu frá lögunum og rökstyðja hvers vegna þeir þurfi meira.

Einnig verður um mun víðtækari söfnun upplýsinga að ræða sem gefur tækifæri til að fylgjast betur með þróun eignarhalds.

Hversu mikið land þarf maður?

Land er ekki eins og hver önnur vara á markaði, það er „eilíft og endanlegt“. Um aldir voru það fámenn stétt stóreignafólks, kirkjan og konungurinn sem áttu jarðnæðið á Íslandi. Það er því í rauninni stuttur tími sem bændur hafa átt jarðir sínar sjálfir. Í Skotlandi er það enn með fyrrgreindum hætti og er afar umdeilt, en þar eiga nokkur hundruð auðmenn rúman helming alls jarðnæðs. Margreifar og hertogar eiga þar stóra landfláka – hvar þeir veiða fasana og rækta jólatré. Ef ekkert yrði gert til þess að bremsa þessa þróun af gætum við á stuttum tíma farið aftur til fortíðar. Þannig hefðu íslenskir bændur orðið leiguliðar, upp á duttlunga auðmanna komnir.

Þá gætu þeir ekki fjárfest í þróun búskaparhátta, gætu illa haft fyrirsjáanleika í rekstri og hvatarnir til að bæta landið yrðu minni þar sem það væri auðmaðurinn sem hagnaðist á striti leiguliðans. Slíkt væri í raun nýttvistarband og yrði sveitunum og þjóðinni ekki til framdráttar.

Ég hef gagnrýnt og bent á þessa þróun um nokkra hríð og því var það sérstaklega ánægjuleg stund þegar þessi áfangi náðist. Þetta er þó ekki lokaskrefið. Ég tel að við þurfum að nota hagræna hvata til að hvetja til þess að jarðir séu nýttar. Til að mynda með því að breyta stofni fasteignagjalda á bújörðum þannig að landvirðið sé andlag en ekki nær eingöngu byggingar. Grunnurinn að því að geta verið með eðlilegt mat er sú lögfesting að kaupverð þurfi að gefa upp við eigendaskipti. Þannig tryggjum við betur að hvatar séu til dreifðs eignarhalds sjálfeignabænda en ekki leiguliða. Fordæmi eru frá öðrum löndum, t.d. Norðurlöndunum, þar sem sett eru skilyrði um búsetu eða nýtingu lands. Þá hafa aðrir stungið upp á því að skylda verði að þeir sem eigi hér ákveðið magn af landi hafi skattalega heimilisfesti á Íslandi. Ríkisstjórnin hefur nú þegar hafið vinnu við að kanna þessi atriði og fleiri.

Framtíðin án vistarbands markaðarins

Síðustu mánuðir hafa sýnt fram á hversu mikilvægt það er að hafa öflugan innlendan landbúnað sem tryggir fæðuöryggi. Grunnurinn að því fæðuöryggi er að bændur eigi jarðirnar sínar. Þetta frumvarp er stórt skref í rétta átt. Það bætist við fjölmörg önnur skref sem tekin hafa verið á þessu kjörtímabili; stóraukin framlög til þess að auka framleiðslu grænmetis um fjórðung, samkomulag við búgreinar um kolefnisjöfnun og fleira. Vinstri græn vilja sjálfbærar og sjálfstæðar sveitir og öflugan stuðning við fólkið sem þar býr.